1. Tổng quan thỏa thuận thuế quan sơ bộ
Hoa Kỳ sẽ áp thuế đối ứng 20 % với hầu hết hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam (ngoại trừ linh kiện điện tử, điện thoại) và mức thuế 40 % cho các lô bị nghi ngờ chuyển tải từ nước thứ ba. Đổi lại, Việt Nam cam kết xóa bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu với hàng hóa từ Mỹ.
Điểm tích cực
- Việt Nam là một trong ba quốc gia đầu tiên đạt được thỏa thuận thuế quan với Mỹ (sau Anh và Trung Quốc), cho thấy vai trò và sức ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hơn nữa, nhiều quốc gia đang cạnh tranh thu hút FDI với Việt Nam lại không có tên trong danh sách đàm phán vòng đầu tiên, mà chỉ nhận được phản hồi qua thư. Điều này cho thấy khả năng họ đạt được mức thuế ưu đãi tốt trong đợt công bố tới đây là khá thấp.
- Việc đạt được thỏa thuận kịp thời, giúp giảm thuế từ mức 46% xuống còn 20% trước khi thời hạn gia hạn kết thúc, mang lại cơ sở ổn định cho các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu trong việc lên kế hoạch kinh doanh và trấn an tâm lý thị trường.
- Mức thuế 40% áp dụng cho hàng hóa trung chuyển (transshipment) không chênh lệch quá lớn so với mức thuế mà Mỹ đang áp lên hàng hóa từ Trung Quốc (25% trước năm 2025 và thêm 30% trong năm 2025). Điều này tạo điều kiện để Việt Nam tiếp tục thu hút các dòng FDI thực chất từ Trung Quốc đến sản xuất thực sự tại Việt Nam, để được hưởng mức thuế ưu đãi 20%.
- Cuối cùng, Việt Nam có thể tận dụng động lực từ việc mở cửa thị trường và các cải cách thể chế gần đây để đề xuất Mỹ sớm công nhận quy chế nền kinh tế thị trường.
Điều cần chú ý
- Việt Nam sẽ phải mở cửa thị trường cho hàng hóa từ Mỹ, đưa thuế nhập khẩu về mức 0%. Điều này có thể gia tăng áp lực cạnh tranh đối với một số ngành sản xuất trong nước.
- Thỏa thuận hiện tại mới chỉ ở dạng khung, các chi tiết cụ thể vẫn chưa được công bố, dẫn đến một số điểm chưa rõ ràng. Chẳng hạn, mức thuế 20% được áp dụng có bao gồm toàn bộ các loại thuế trước đó hay không? Tương tự, mức thuế 40% với hàng hóa quá cảnh được xác định theo tiêu chí nào?
- Việc tuân thủ chặt chẽ quy tắc xuất xứ hàng hóa sẽ làm tăng chi phí kiểm tra, chứng nhận và tuân thủ, từ đó ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của hàng Việt Nam khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
- Mức thuế 20% dành cho hàng hóa có xuất xứ từ Việt Nam là tích cực hay chưa vẫn cần được đánh giá trong tương quan với mức thuế mà các đối thủ cạnh tranh như Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Bangladesh… phải chịu.
- Việt Nam sẽ tiếp tục đàm phán với Mỹ để giảm thuế đối với các ngành ưu tiên như dệt may, da giày và công nghệ, nhằm đưa mức thuế xuống thấp hơn trong thời gian tới.
2. Tác động cạnh tranh và so sánh mức thuế
Mức thuế đối ứng 20 % cơ bản sẽ cải thiện vị thế của Việt Nam so với kịch bản trước (46 %), đồng thời duy trì lợi thế so với nhiều đối thủ cùng xuất khẩu vào Mỹ. Nhóm ngành chịu ảnh hưởng nhiều nhất gồm dệt may, giày dép, gỗ – nông thủy sản.
Tuy nhiên Việt Nam mới là nước thứ 2 đạt thỏa thuận thế quan cần chờ thêm các thỏa thuận ở các nước khác.
3. Quy tắc xuất xứ và rủi ro chuyển tải
Tiêu chí “chuyển đổi đáng kể” (substantial transformation) của CBP yêu cầu hàng hóa phải trải qua công đoạn thay đổi bản chất (không chỉ lắp ráp, đóng gói) tại Việt Nam mới được công nhận “Made in Vietnam”. Thiếu minh bạch trong cách áp dụng tiêu chí này tạo rủi ro cao bị áp mức thuế 40 % nếu bị nghi ngờ chuyển tải từ Trung Quốc hoặc nơi khác.
Các doanh nghiệp xuất khẩu phải chuẩn bị hồ sơ chuỗi cung ứng chi tiết, chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và linh kiện, sẵn sàng đối mặt với kiểm tra nghiêm ngặt của Cơ quan Hải quan – Bảo vệ biên giới Mỹ.
Một số ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với rủi ro bị xác định là hàng chuyển tải do sự phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc. Các ngành này bao gồm:
- Dệt may: Phụ thuộc lớn vào nguồn cung vảivà nguyên phụ liệu nhập khẩu.
- Giày dép: Tương tự ngành dệt may, phụ thuộc vào các cấu phần nhập khẩu.
- Nội thất và sản phẩm gỗ: Mặc dù Việt Nam có nguồn gỗ riêng, ngành này vẫn nhập khẩu gỗ đã qua chế biến và các linh kiện.
- Điện tử: Phụ thuộc rất lớn vào linh kiện điện tử nhập khẩu cho công đoạn lắp ráp. Tuy nhiên, các mặt hàng này đã được miễn thuế đối ứng trong thỏa thuận vào tháng 4
4. Biện pháp ứng phó của Việt Nam
- Siết chặt cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) thông qua Chỉ thị 09/CT-BCT và Nghị định 31/2018/NĐ-CP.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát nguồn gốc hàng hóa, phối hợp giữa Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương và VCCI.
- Khuyến khích nội địa hóa nguyên liệu, linh kiện để giảm rủi ro chuyển tải.
- Xem xét xóa bỏ rào cản phi thuế quan đối với hàng Mỹ nhằm đáp ứng yêu cầu mở cửa thị trường.
5. Đánh giá tác động ở một số lĩnh vực
